Introductie en Basiscommando's

De Terminal

Welkom bij je eerste stappen in Linux! In deze cursus werk je met een command-line interface (CLI): een tekstgebaseerde omgeving waarin je commando's typt om de computer te besturen.

Wanneer je de terminal opent, zie je een prompt. Die ziet er zo uit:

user@simux:~$

Dit vertelt je drie dingen:

user -- de gebruikersnaam waarmee je bent ingelogd
simux -- de naam van het systeem
~ -- de map waarin je je bevindt (~ staat voor je thuismap)

Het dollarteken $ geeft aan dat de terminal klaar is voor je invoer. Je typt een commando, drukt op Enter, en de terminal voert het uit.

Waarom de terminal? Veel taken zijn via de terminal sneller en krachtiger uit te voeren dan via een grafische interface. Systeembeheerders, ontwikkelaars en DevOps-engineers werken dagelijks met de terminal. Bovendien hebben veel Linux-servers geen grafische omgeving.

Laten we beginnen met het simpelste commando: echo. Dit commando print tekst naar het scherm.

Oefening 1

Toon het woord "hallo" op het scherm.

Jouw commando:

Oefening 2

Toon de zin "Welkom bij Linux" op het scherm. Zorg dat de hele zin als een geheel wordt behandeld.

Jouw commando:

Oefening 3

Zoek uit wat de naam is van de huidige gebruiker.

Jouw commando:

Oefening 4

Zoek uit wat de naam van dit systeem is.

Jouw commando:

Oefening 5

Toon de tekst "Ik ben user" op het scherm, maar dan zonder het woord "user" zelf te typen. Laat het systeem automatisch je gebruikersnaam invullen.

Jouw commando:

pwd en ls

Nu je weet hoe de terminal werkt, gaan we ontdekken waar je je bevindt en wat er om je heen staat.

Waar ben ik? -- `pwd`

Het commando pwd staat voor print working directory. Het toont het volledige pad van de map waarin je je bevindt.

pwd

Geeft bijvoorbeeld: /home/user

Wat staat hier? -- `ls`

Het commando ls staat voor list. Het toont de bestanden en mappen in de huidige directory.

ls

Je kunt ls combineren met opties (flags) om meer informatie te zien:

ls -l -- long format: toont bestandsgrootte, rechten, eigenaar en datum
ls -a -- all: toont ook verborgen bestanden (die beginnen met een punt .)
ls -la -- combineert beide opties

Je kunt ook een pad meegeven: ls /etc toont de inhoud van de map /etc.

Oefening 1

In welke map bevind je je op dit moment? Toon het volledige pad.

Jouw commando:

Oefening 2

Bekijk welke bestanden en mappen er in je huidige map staan.

Jouw commando:

Oefening 3

Bekijk de inhoud van de map Documents.

Jouw commando:

Oefening 4

De map Documents bevat ook verborgen bestanden. Toon alle bestanden, inclusief de verborgen.

Jouw commando:

Oefening 5

Bekijk de inhoud van de map /etc met extra details zoals rechten, eigenaar en bestandsgrootte.

Jouw commando:

Oefening 6

Toon alle bestanden in de map Documents -- inclusief verborgen bestanden -- met extra details zoals rechten en eigenaar.

Jouw commando:

cd -- Navigeren

Je weet nu waar je bent (pwd) en wat er staat (ls). Nu leer je hoe je je verplaatst door het bestandssysteem met cd (change directory).

Hieronder zie je de mappenstructuur waarmee we in deze oefeningen werken:

/
├── home/
│   └── user/          <-- je thuismap (~)
│       ├── Documents/
│       ├── Downloads/
│       └── projects/
│           └── website/
├── tmp/
├── var/
│   └── log/
└── etc/

Paden

Er zijn twee soorten paden:

Absoluut pad: begint bij de root /, bijvoorbeeld /home/user/Documents
Relatief pad: begint vanuit je huidige locatie, bijvoorbeeld Documents (als je in /home/user bent)

Speciale locaties

cd .. -- ga een map omhoog (naar de bovenliggende map)
cd ~ of gewoon cd -- ga naar je thuismap (/home/user)
cd / -- ga naar de root van het bestandssysteem
cd - -- ga terug naar de vorige map

Oefening 1

Je staat in je thuismap. Ga naar de map Documents.

Jouw commando:

Oefening 2

Je staat in /home/user. Ga naar de map /tmp. Gebruik het volledige pad.

Jouw commando:

Oefening 3

Je staat in /home/user. Ga een niveau omhoog, naar de bovenliggende map /home.

Jouw commando:

Oefening 4

Je staat in /home/user. Ga naar de map /home/user/projects/website zonder een absoluut pad te gebruiken.

Jouw commando:

Oefening 5

Je bent ergens in het bestandssysteem verdwaald. Ga terug naar je thuismap.

Jouw commando:

Oefening 6

Je staat in /home/user/Documents. Ga naar /home/user/Downloads met een enkel commando, zonder een absoluut pad te gebruiken.

Jouw commando:

which en type

Je hebt nu een aantal commando's gebruikt, zoals echo, ls, cd en pwd. Maar waar leven deze commando's eigenlijk? En zijn het allemaal hetzelfde soort commando?

Interne vs. externe commando's

Linux kent twee soorten commando's:

Ingebouwde commando's (builtins): zitten ingebakken in de shell zelf. Voorbeelden: cd, echo, type, pwd.
Externe commando's: zijn losse programma's ergens op het systeem. Voorbeelden: ls, cat, grep.

`type` -- Wat voor soort commando is dit?

Met type kun je opvragen of een commando ingebouwd is of een extern programma:

type cd       # cd is a shell builtin
type ls       # ls is /usr/bin/ls

`which` -- Waar staat een extern commando?

Met which vind je het pad naar een extern programma:

which ls      # /usr/bin/ls

Let op: which werkt alleen voor externe commando's, niet voor builtins.

Oefening 1

Is het commando cd ingebouwd in de shell, of is het een apart programma? Zoek het uit.

Jouw commando:

Oefening 2

Op welke locatie op het systeem staat het programma ls? Vind het volledige pad.

Jouw commando:

Oefening 3

Is echo een ingebouwd commando of een extern programma? Zoek het uit.

Jouw commando:

Oefening 4

Op welke locatie op het systeem staat het programma cat? Vind het volledige pad.

Jouw commando:

Oefening 5

Zoek uit of het commando waarmee je het soort commando opvraagt, zelf ook een builtin is. Met andere woorden: pas het commando op zichzelf toe.

Jouw commando:

Samenvatting

In dit hoofdstuk heb je de basis van de Linux-terminal geleerd:

De terminal is een tekstgebaseerde interface waarmee je commando's uitvoert. De prompt (user@simux:~$) toont je gebruikersnaam, het systeem en de huidige map.

echo toont tekst op het scherm. Met $(commando) kun je de uitvoer van een commando invoegen.

pwd (print working directory) toont in welke map je je bevindt.

ls (list) toont de inhoud van een map. Met -l krijg je details, met -a zie je verborgen bestanden, en -la combineert beide.

cd (change directory) verplaatst je door het bestandssysteem:
cd mapnaam -- ga naar een map
cd .. -- ga een map omhoog
cd ~ of cd -- ga naar je thuismap
cd / -- ga naar de root

Paden zijn er in twee soorten: absoluut (begint met /) en relatief (begint vanuit de huidige map).

type vertelt je of een commando ingebouwd (builtin) of extern is.

which toont het pad van een extern commando.

Met deze basiscommando's kun je navigeren door het Linux-bestandssysteem en ontdekken wat er beschikbaar is. In het volgende hoofdstuk leer je hoe je bestanden en mappen aanmaakt, kopieert, verplaatst en verwijdert.